ارزشیابی کیفیت روابط دانشجویان با اساتید راهنما به منظور حفظ و بهبود کیفیت آموزش و یادگیری، نگارش رساله و تولید دانش در دوره دکترا، بسیار با اهمیت است. در این راستا یکی از مهم ترین تصمیماتی که دانشجوی دکترا در آغاز پژوهش خود اتخاذ می کند، انتخاب استاد راهنما است. پیامدهای این انتخاب و هم چنین روابط خوب با استاد راهنما، می تواند در ارزشیابی نهایی رساله، تمایل دانشجو به انتخاب مجدد استاد راهنما و تداوم پژوهش های آتی تاثیر گذار باشد.پژوهش حاضر به منظور بهبود کیفیت و بررسی پیامدهای مذکور انجام شده است. ابتدا با بررسی ادبیات و مصاحبه با اساتید با تجربه در امر راهنمایی رساله های دکترا، 20 نشانگر کیفیت تدوین شد. در مرحله بعد با استفاده از نشانگان تدوین شده، پرسشنامه ای تهیه و به وسیله 31 دانش آموخته دوره دکترای رشته علوم تربیتی تکمیل شد. نتایج نشان داد که رضایت از انتخاب و رابطه با استاد راهنما در سطح نسبتا مطلوب قرار دارد. هم چنین تفاوت معناداری بین دانش آموختگان با نمره عالی و خوب (و پایین تر) و دانش آموختگان مایل و غیر مایل به انتخاب مجدد استاد راهنما و تداوم پژوهش های آتی با او، هم به لحاظ رضایت از انتخاب و هم به لحاظ رضایت از رابطه با استاد راهنما به دست آمد. در مرحله نهایی، با تحلیل محتوای سوالات باز پاسخ پرسشنامه، پیشنهادهایی برای بهبود کیفیت انتخاب اساتید راهنما و رابطه دانشجویان با آن ها، ارائه شد. نتایج پژوهش در بخش پایانی مقاله بحث شده است.

مقدمه: راهنمایی تحصیلی دانشجویان امری ضروری و موثر بر روند آموزشی آنها و کیفیت کلی آموزش دانشگاه به شمار می رود، و استاد راهنما نیز جایگاه و رسالت خطیری در رشد حرفه ای دانشجویان دارد. لذا این پژوهش با هدف تعیین ابعاد صلاحیتی استاد راهنما از دیدگاه دانشجویان پرستاری در سال 1388 انجام شد.روش ها: در این مطالعه کیفی جمع آوری اطلاعات به روش بحث گروهی متمرکز انجام شد. 15 دانشجوی پرستاری به روش نمونه گیری مبتنی بر هدف انتخاب شده و از تجارب و دیدگاه های آنان برای تعیین صلاحیت های استاد راهنما تا رسیدن به اشباع اطلاعاتی استفاده شد. پس از آن، متن مصاحبه های بحث گروهی با کسب اجازه از شرکت کنندگان ضبط گردید. تحلیل تماتیک (Thematic) برای تعیین طبقات و خرده طبقات توصیفات دانشجویان پرستاری مورد استفاده قرار گرفت.نتایج: بر اساس تحلیل مصاحبه های ضبط شده، 2 طبقه اصلی استخراج شد: 1) شناسایی ابعاد صلاحیتی و نقش های استاد راهنما شامل صلاحیت فردی و اخلاقی، صلاحیت مدیریت آموزش و پژوهش و صلاحیت رهبری و انگیزه دهی 2) موانع اثربخشی عملکرد استاد راهنما.نتیجه گیری: بر اساس نتایج پژوهش، حامی و شنونده خوب بودن و تعهد حرفه ای به عنوان صلاحیت های فردی و اخلاقی استاد راهنما معرفی شدند و تسهیل فرآیند حرفه ای شدن دانشجویان پرستاری نقش مهم استاد راهنما در این بعد می باشد. نظارت روی وضعیت آموزشی دانشجویان، آشناسازی آنها با تحقیق، و انگیزه دهی، به عنوان صلاحیت های مدیریتی و رهبری استاد راهنما مطرح شد. دانشجویان بر ارزیابی مستمر عملکرد استاد راهنما، شناسایی توانمندی های خاص و معرفی حیطه های مسوولیتی آنان به دانشجویان در بدو ورود به دانشگاه و برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت جهت ارتقای کیفیت عملکرد تاکید نمودند.

زمینه و هدف: برنامه درسی پنهان یکی از مباحث بسیار روشنگرانه ای است که صاحب نظران برنامه درسی در سال های اخیر مطرح ساخته اند. در این پژوهش، معیارهای انتخاب استاد راهنما از طریق تجارب کسب شده از فارغ التحصیلان مقطع دکتری بررسی شد.روش کار: تحقیق حاضر از نوع کیفی و به روش پدیدارشناختی انجام گردید. شرکت کنندگان مطالعه همه فارغ التحصیلان دکتری و ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختار یافته بود. نمونه گیری به روش عادی و تحلیل داده ها به روش Colaizzi صورت گرفت. پژوهش حاصل شده مصاحبه با 54 نفر از گروه های پزشکی و غیر پزشکی و دانشگاه های دولتی و غیر دولتی بود و به بررسی تجربیات پنهانی که در مقطع دکتری در انتخاب استاد راهنما کسب کرده بودند، پرداخت.یافته ها: از 123 جمله مضمونی، 12 مقوله اصلی شامل «ویژگی های رفتاری و اخلاقی، پست و موقعیت اجرایی، موقعیت علمی، شهرت، دسترسی به استاد، تبحر و تسلط بر تحقیق و آمار، تخصص در زمینه علمی خاص، ممنوعیت ها و محدودیت ها، دانشجویان سال بالایی، جنسیت، توان حمایتی استاد و آینده نگری» به دست آمد.نتیجه گیری: عوامل پنهانی مانند ویژگی های اخلاقی و رفتاری استادان، مراتب شغلی و علمی، قوانین حاکم بر دانشگاه ها، آیین نامه ها و مقررات درون دانشگاهی، شبکه های غیر رسمی، محدودیت ها و حمایت های احتمالی می تواند بر انتخاب استاد راهنما تاثیرگذار باشد.

مقدمه: دانشجویان پزشکی با استرس های متعدد مواجهند که فراگیری و سلامت آنها را تحت تاثیر قرار می دهد در چنین شرایطی وجود سیستم های حمایتی ضروری است. در دانشکده پزشکی اصفهان جهت نیل به هدف حمایت و راهنمایی دانشجویان پزشکی، فرآیند استاد راهنما در حال فعالیت می باشد. در این پژوهش کارایی فرآیند استاد راهنما و میزان رضایت ذینفعان بررسی گردید.روش ها: این مطالعه توصیفی - مقطعی در دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام گرفت. جامعه هدف شامل کلیه دانشجویان پزشکی که بایستی تحت حمایت فرآیند استاد راهنما قرار می گرفتند (466 نفر) و کلیه اساتید راهنما (42 نفر) بود. اطلاعات بوسیله دو نوع پرسشنامه پژوهشگر ساخته پایا و روا جمع آوری شد. تحلیل آماری داده ها با استفاد از نرم افزار SPSS انجام شد. برای مقایسه بین نظر اساتید راهنما و دانشجویان از آزمون T مستقل استفاده گردید و p<0.05 معنادار تلقی گردید.نتایج: 93.3 درصد اساتید و 72.6 درصد دانشجویان وجود استاد راهنما را ضروری دانستند اما میانگین نمرات نظردهی آنان متفاوت بود (p<0.0001). 51.06 درصد اساتید و 25.5 درصد دانشجویان از فرآیند استاد راهنما راضی یا کاملا راضی بودند که میانگین نمرات نظردهی آنان تفاوت معنادار داشت (p<0.0001). رضایت اساتید راهنما و دانشجویان عمدتا با مواردی مشابه همچون شروع جلسات توسط دانشکده، پیگیری برگزاری جلسات در طول ترم توسط استاد، گنجاندن بحث های اجتماعی و شخصی در کنار مباحث آموزشی، تاکید بر جلسات ماهیانه، توجه به برگزاری منظم جلسات، برگزاری جلسات در زمان های حساس، وجود امکان انتخاب و تعویض استاد راهنما، برگزاری کارگاه های آموزشی و جلسات گروهی جهت اساتید راهنما و توجه به فرآیندهای تشویقی برای اساتید راهنما همراه بود. 28.9 درصد از دانشجویان هیچ ملاقاتی با استاد راهنمای خود نداشتند و 7.8 درصد از دانشجویان که همگی مهمان یا انتقالی بودند استاد راهنما نداشتند.نتیجه گیری: اساتید راهنما و دانشجویان وجود استاد راهنما را ضروری می دانند، لیکن رضایت پایین آنها از فرآیندی که در حال اجرا می باشد نشانگر لزوم بازنگری و ایجاد برخی تغییرات و فراهم کردن برخی امکانات است.

استادان آینده آموزش عالی، دانشجویان دکتری کنونی هستند که آموزش آنان به منظور تدریس در دانشگاه، مورد غفلت واقع شده است. زیرا برنامه درسی دکتری- که عمدتا انتظار می رود تا آنها را برای تدریس دانشگاهی آماده سازد- با تمرکز بر توسعه دانش پژوهشی و تخصصی رشته ای آنان تدوین شده است. یکی از مولفه های اثرگذار در این برنامه پیش از خدمت، استاد راهنماست که این پژوهش در صدد مطالعه آن است. پژوهش حاضر با استفاده از روش کیفی- پدیدارشناسی و با تمرکز بر سه شرکت کننده، از میان 19 مورد مطالعه انجام شده است. شرکت کنندگان، دانشجوی دکتری ریاضی هستند و در نخستین تجربه خود از تدریس ریاضی دانشگاهی درگیرند. داده های این پژوهش از طریق مشاهده مشارکتی، مصاحبه های نیمه ساختاری، دفترچه خاطرات روزانه دانشجویان و طرح درس ها و دیگر میدانی جمع آوری شده است. همچنین مصاحبه نیمه ساختاری با استادان راهنمای آنان صورت گرفته است. داده ها از طریق کدگذاری و مقوله بندی اشتراس و کوربین تجزیه و تحلیل شده اند. تحلیل داده ها نشان از آن دارد که استاد راهنما به عنوان فردی اثرگذار در دنیای حرفه ای و پژوهشی دانشجوی دکتری، می تواند در توسعه دانش تدریسی او بیشترین مداخله را داشته باشد و آن نقش را گاه به صورت استاد راهنما به عنوان یک مرشد، گاه به شکل استاد راهنما به عنوان الگوی عملی و گاه به شکل استاد راهنمای پنهان می گذارد.

شناخت دیدگاه دانشجویان پزشکی در مورد انتخاب موضوع پایان نامه و استاد راهنما می تواند برنامه ریزان آموزشی را در اصلاح و ارتقای سطح پژوهش در عرصه سلامت در کشور یاری دهد. هدف از انجام مطالعه حاضر بررسی معیارهای دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی برای انتخاب موضوع پایان نامه و استاد راهنما می باشد. در این مطالعه توصیفی- تحلیلی، 123 نفر از دانشجویان پزشکی که بیشتر آن ها در دوره کارورزی قرار داشتند، مورد پرسش قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه بود. داده ها با استفاده از آزمون کای اسکور ویا آزمون دقیق فیشر به وسیله نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. 65.9 درصد از دانشجویان بدون علاقه به تهیه پایان نامه، خود را مجبور به انجام آن می دانستند. شایع ترین معیار انتخاب موضوع پایان نامه و استاد راهنما از طرف دانشجویان، به ترتیب "ساده بودن و زمان بر نبودن موضوع" و "همکاری استاد راهنما برای به فرجام رساندن پایان نامه" بود. علاقه به تهیه پایان نامه، زمان انتخاب موضوع پایان نامه توسط دانشجویان و انتخاب موضوع توسط خود دانشجو از عوامل تأثیرگذار بر معیارهای انتخابی دانشجویان بود. اکثریت دانشجویان پزشکی به دلایلی همچون عدم علاقه به تهیه پایان نامه و وجود دوره سربازی و طرح پزشکی و امتحان دستیاری، به دنبال هرچه سریع تر تمام کردن پایان نامه هستند. اقداماتی همچون حمایت های مالی و معنوی و ایجاد تغییرات اساسی در برنامه آموزشی، دوره سربازی، طرح پزشکی و امتحان پذیرش دستیار از جمله اقداماتی است که می تواند در بهبود دیدگاه دانشجویان و نیز افزایش کیفیت پایان نامه ها ثمربخش باشد.

برنامه درسی پنهان در آموزش عالی را می توان شامل قواعد تصریح ناشده ای دانست که برای تکمیل موفقیت آمیز آموزش رسمی ضروری به نظر می رسد. یکی از مهمترین ابعاد آموزش عالی و تحصیلات تکمیلی که با پویایی های خاصی همراه بوده، نقشی اساسی در شکل گیری برنامه درسی پنهان دارد، مرحله انجام پایان نامه است. در این مطالعه، با توجه به پویایی های خاص روابط استاد راهنما- دانشجو در انجام این پروژه ها سعی شده است تا معیارهای تصریح نشده ای که دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده علوم ریاضی یکی از دانشگاه های دولتی شهر تهران در انتخاب استاد راهنما مدنظر قرار می دهند، مورد بررسی قرار گیرد. این پژوهش در چارچوب رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحقیق پدیدارشناسی صورت گرفته و ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبه های نیمه ساختار یافته و گفتگوهای غیررسمی حاصل از زیست تعاملی با شرکت کنندگان در تحقیق بوده است. بدین منظور، تعداد 9 نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد این دانشکده با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و داده های حاصل از آنها با استفاده از روش تحلیل محتوا، تحلیل و مقوله بندی شده اند. بر اساس نتایج این پژوهش، معیارهای انتخاب استاد راهنما در این دانشکده را می توان در پنج مقوله اصلی به شرح زیر طبقه بندی کرد: سبک نظارت پژوهشی، ویژگی های علمی اساتید، ویژگی های شخصیتی آنها، معیار های غیر آکادمیک، محدودیت.